Zoals al geschreven werd op de voorpagina van de Gelderlander editie Rivierenland van 28 september 2011, zou er op landgoed Thedinghsweert in Tiel een composthoop gebouwd worden waar het verplaatsbare kantoor bovenop kan staan. In totaal is er drie zaterdagen met veel enthousiaste bewoners en een zondag met familie gewerkt aan een prachtige warme hoop houtsnipper compost, gereed voor de container.

5 november 2011 – landdag Thedinghsweert
De basis voor de composthoop is gelegd tijdens de nationale landwerkdag op zaterdag 5 november. In de eerste plaats is de composthoop bedoeld om een groot deel van het snoeiafval van het landgoed te verwerken tot iets nuttigs. Maar al dat hout moet natuurlijk nog wel gesnoeid worden. Met man en macht is de hele dag lang gewerkt tot we gezamenlijk met zo’n 60 mensen konden aanschuiven voor een heerlijke avondmaaltijd.
Een deel van de takken (dik, recht en zonder zijtakken) kon gebruikt worden voor het beschoeien van de sloten rondom het landgoed. De dunne twijgjes werden opgebost en als vulling gebruikt voor de beschoeiing. Het grootste deel van het snoeihout, met name uit de houtwal die al jaren niet was bijgewerkt, is moeilijk te gebruiken voor iets nuttigs. Deze takken zijn in grote bossen op nog grotere hopen gelegd nabij de plek waar de composthoop moest komen. Op de foto’s is goed zichtbaar om hoeveel hout het gaat.

12 en 19 november 2011 – snipperen
In twee zaterdagen is al het snoeihout met behulp van een grote snippermachine verwerkt tot een mengsel van kleine en grote stukjes. Beide dagen hebben we met een groep van rond de vijf personen de takken aangesleept en gevoerd aan de graaiende kiezen van de versnipperaar. Met foto’s is de indrukwekkende kracht van de machine moeilijk uit te drukken, daarom hieronder twee filmpjes van de verschillende snipper dagen. Zonder moeite worden bomen tot een doorsnede van 20 centimeter inclusief zijtakken in 30 seconden verwerkt tot snippertjes van 10-20mm. In totaal is op beide dagen ruim 24m3 snippers geproduceerd van naar schatting 120m3 opgestapeld snoeihout, dus ongeveer in een verhouding 1:5.

Op de ochtend van de eerste snipperdag is door de graafmachine, die toch bezig was om de sloten rondom het landgoed schoon te maken, ook een lange sleuf van 12x2m en ongeveer een halve meter diep gegraven. Na de eerste dag kon het gehele gat gevuld worden met verse snippers. Al na een paar dagen begon de bak te stomen door de warmte die binnenin ontstond. De vele suikers en het hoge vochtgehalte van het verse snoeihout vormen een ideale voedingsbron voor alle micro-organismen. Tijdens de tweede snipperdag heb ik een klein gat gegraven in de snippers van de vorige week, de stoom dampte warm in m’n gezicht en het hout was al helemaal grijs uitgeslagen door de schimmels die erin groeiden. Een flinke greep snippers in m’n blote handen voelde zo warm dat ik het haast niet kon vasthouden. Helaas had ik geen thermometer voorhanden om preciezere resultaten te kunnen geven.

Op de tweede zaterdag hebben we ook de koemest uit de potstal op het landgoed verwijderd en gemengde met de houtsnippers van die dag. Ongeveer 6m3 mest en 12m3 snippers geeft een verhouding van 1:2, tezamen met alle snippers ongeveer 1:4. De mest bestond uit stro dat de afgelopen maanden op de vloer van de stal gelegen heeft met de gedroogde uitwerpselen van drie koeien.
Van dichtbij zien houtsnippers er allemaal anders uit, afhankelijk van de houtsoort, de hardheid en het formaat van de snippers. De geur is heerlijk en het is werkelijk genieten om te werken met dit natuurlijke materiaal, het is bijna zonde om het straks in te pakken en onder de studio te verbergen. Om een indruk te geven van het type snippers dat gebruikt is voor deze composthoop, heb ik hieronder een aantal foto’s geplaatst van de verschillende soorten op mijn hand voor een idee van de grootte.


20 november 2011 – slangen leggen
Om later de warmte van de compost (die nu al goed voelbaar was) te kunnen gebruiken hebben we slangen in de hoop aangebracht. Een gezellig zondagmiddag uitje met de familie gaf mij de hulp om vlot de helft van een rol met een halve kilometer slang tussen de snippers te stoppen. Ondanks het frisse herfstweer gingen de jassen en truien al snel uit, want werkend bovenop een berg met stomende compost krijg je het erg warm. Door de dichte mist in de omgeving kreeg je haast het gevoel dat de warme stoom rondom ons bleef hangen. Het was een heel bijzondere ervaring, zeker ook door het gemoedelijke teamwork met het gezin.

De slang is 16x2mm vloerverwarmingsbuis van Polyethyleen (pe-rt) dat bestand is tegen hoge temperaturen en chemische stoffen, bovendien is de buis diffusiedicht, wat betekend dat er geen zuurstof in het stromende water terecht kan komen. Door de slang in spiralen van onder naar boven te leggen, wordt voor een optimale warmteoverdracht gezorgd. Er liggen zes circuits van 40 meter slang in steeds twee spiralen door de compost, dus in totaal 12 spiralen. Elke spiraal heeft een doorsnede van ongeveer 0,8-1,0m en windingen elke 0,2m hoogte. Afhankelijk van de hoeveelheid slang die nodig was om naar het aansluitpunt in het midden van de composthoop te gaan, zijn er 5 of 6 windingen per spiraal gemaakt. Omdat de slang van zichzelf in een spiraal blijft zitten is er gekozen voor deze layout, hiermee wordt niet geheel gelijkmatig alle compost bereikt, maar de meeste warmte bevindt zich in het midden van de hoop. Het zou de moeite waard zijn om elk jaar bij een nieuwe composthoop een andere layout te testen.

Rondom de bak met houtsnippers hebben we een rand van 28 strobalen (1,2×0,4×0,6m) gezet, als voorbereiding op het toevoegen van de overige snippers. Deze strobalen zorgen deels dat de compost enigszins in model blijft door aan de buitenkant een aarden wal aan te brengen, maar voornamelijk isoleren ze het deel van de hoop dat boven de grond uit steekt, zodat de warmte minder makkelijk ontsnapt. Omdat de spiralen in de volledige hoogte van de composthoop gelegd zijn, hebben we kleine hopen snippers gemaakt op het maaiveld niveau waar de slang omheen ligt. In de week na het aanbrengen van de slang is de bak verder afgevuld met het tweede deel van de snippers, gemengd met de koemest. Tegelijkertijd is rondom een helling gemaakt van de aarde die uit het gat in de grond gekomen was. Hierdoor wordt de compost op z’n plek gehouden en vrijwel geheel aan het zicht onttrokken. Als straks de studio erop staat is en niets meer van te zien, maar des te meer te voelen.