Het kan echt! Met alleen tuinafval en een beetje hulp van de natuur je huis verwarmen. De fransman Jean Pain (1930–1981) bedacht dit in 1960 in het franse Var voor het eerst en heeft veel navolging gekregen. Jean Pain Composting is een methode om van houtsnippers (snoeiafval) snel een goede compost te maken. Daarbij ontstaat ook veel warmte die door middel van een warmtewisselaar in het binnenste van de composthoop overgedragen kan worden naar water. Het warme water kan vervolgens in huis gebruikt worden (douchen, wassen, verwarming). Daarnaast kan in afgesloten vaten met anaerobe vergisting onder hoge temperatuur methaan gas worden verkregen. Dit werd door Jean Pain gebruikt om op te koken, zijn auto te laten rijden en alle benodigde machines voor de houtverwerking te laten draaien. Vooralsnog zijn mij geen voorbeelden bekend waar ook op grote schaal biogas geproduceerd is. Van de warm water productie zijn echter vele voorbeelden te vinden. De meest sprekende en inspirerende zal ik hier noemen.

Er is een Duitse documentaire (Engels ondertiteld) gemaakt in 1980 over het werk van Jean Pain.

In Londerzeel, België is het comité Jean Pain opgericht in 1978. Zij verzorgen de herdruk en verspreiding van het boek dat Jean en Ida Pain schreven: Een Andere Tuin of De Methoden Jean Pain. Op hun website is een korte biografie van Jean en Ida Pain te vinden, alsook een beknopte uitleg over de composteringsmethode.

In 1981 is er in Reader’s Digest een gedetailleerd artikel geschreven over de methode van Jean Pain met duidelijke afbeeldingen en cijfers.

Een enthousiaste en inspirerende man (Rob) uit Wisconsin, Verenigde Staten, heeft in juni en oktober 2010 twee keer een composthoop voor het opwarmen van water gebouwd. Het gaat hem met name om de compost, die hij gebruikt in allerlei permacultuur gerelateerde projecten.

De eerste (Methane Midden) met de bedoeling op kleine schaal Jean Pain’s methode na te doen en als extra bij de compost warm water én methaangas te produceren. De composthoop was een rechthoek van 3,6×3,0m gebouwd van strobalen. In het midden twee stalen 200L oliedrums voor de biovergassing en eromheen gevuld met verse groene snoeihout snippers tot een hoogte van 1,2m. Voor het opwarmen van water heeft hij 170m tuinslang door de hoop gelegd, eerst 90m in windingen om de stalen tonnen (zodat ze gekoeld kunnen worden) omlaag en vervolgens in 4 grote windingen van elk 20m omhoog door de omringende compost met een tussenafstand van 0,2m. In totaal bevat de hoop ongeveer 7m3 houtsnippers.
In eerste instantie bleef de temperatuur rond 50°C hangen. Maar na de eerste twee weken en het toevoegen van een extra laag met gesnipperd gras en houtsnippers met daarop een isolatie laag van stro was de temperatuur gestegen naar 57°C. Het water dat door de composthoop stroomde in een gesloten circuit werd 40°C met een snelheid van 15L/minuut. Het produceren van methaan is niet gelukt en ook de temperatuur wilde niet erg hoog stijgen. Zijn conclusies heeft Rob samengevat in enkele verbeterpunten: gebruik geen rubber slang, maak geen rechthoek maar een cirkel, een grote tank kan alleen in het midden als de hoop heel groot is, dus kies voor een kleine composthoop tussen warm water óf methaan productie, gebruik groen vers hout met bladeren voor een hoge stikstof inhoud. Conclusie is dat het systeem van Jean Pain werkt en dat je heel gelukkig wordt van een gigantische berg compost die je kunt gebruiken in de tuin.

De tweede versie (Midden L’eau Chaude) had meer succes en produceerde naast compost alleen warm water. De composthoop was 2,75m diameter en 2,1m hoog, met een kern van 0,9m doorsnee waaromheen 170m PE slang van 1″ (25mm) diameter gewonden zit. De buitenkant is geïsoleerd met strobalen waarmee de totale diameter op 3,6m komt. Het is dus een grote composthoop, maar nog lang niet zo enorm als die van Jean Pain. Rob heeft zelf al het benodigde snoeihout (13m3) geoogst en versnipperd bij twee lokale boerderijen.
Tijdens de bouw eind oktober 2010 was de temperatuur al 66°C terwijl het buiten vroor. Na twee weken is de hoop afgekoeld tot 46°C en het water uit de binnenkant van de hoop tot 38°C. Rob maakt zich zorgen dat het stikstof gehalte van het najaarshout te laag is geweest en voegt opgeloste kunstmest toe door het over de hoop te gieten. Of dit heeft geholpen laat hij niet meer weten via facebook en ook niet op z’n blog.

Leigh Blackall uit Canberra, Australië heeft (naast een ontwerp voor een verplaatsbaar containerhuis) een kleine versie gemaakt zonder isolatie. De hoop is zo’n 2,4m diameter en 1,2m hoog met 150m buis van 1 1/4″ PE in windingen van zo’n 1,6m diameter, smaller naar boven toe en dicht tegen de buitenkant van de hoop. De hoop gaf warm water in het begin van de herfst van 9 tot 22 april 2010 (vergelijkbaar met oktober op het noordelijk halfrond) en koelde daarna af met slecht weer. Later heeft hij de composthoop uitgegraven en aangevuld met een dikkere laag snippers rondom. Dit heeft even geholpen, maar niet genoeg, toen het buiten ging vriezen is de hoop weer afgekoeld. Verder nieuws is nog niet bekend.
Naast een blogpost is er een serie van schokkerige en lichtelijk chaotische filmjes van gemaakt.

In Bellingham, Washington bouwde Brian Kerkvliet een kleine composthoop om douchewater te verwarmen. De hoop is ongeveer 2,5m diameter en was waarschijnlijk ruim een meter hoog. Hij produceerde twee maanden lang warm water, in het begin 71°C en later koelde het af tot 27°C. Hij bouwde de composthoop in ongeveer 1,5 uur met 3 man van lokaal verzameld materiaal. In totaal is het warm water gebruikt voor ongeveer 500 douches.

Wanneer je op Youtube zoekt naar “Jean Pain compost” vindt je nog vele andere voorbeelden. Wellicht dat ik binnenkort hier nog de precieze gegevens van enkele anderen uitschrijf.

Een duidelijke beknopte uitleg over het broeien (warm worden) van biomassa en de eventuele gevaren ervan wordt gegeven op de online bibliotheek InfoNu. Duidelijk is dat de biomassa minimaal 15% vocht moet bevatten voor een goede ontwikkeling van de micro-organismen.