Follow Us

Copyright 2014 Brand Exponents All Rights Reserved

Fabcity EU2016 Amsterdam

Tot eind juni is studio Content te bezoeken bij Fabcity in Amsterdam! Een bijzonder kans om allerlei ecologische en duurzame innovaties uit heel Nederland te ontdekken op één locatie. Waar je normaal het hele land door moet reizen is voor drie maanden samen gebracht op de kop van het Java Eiland.

In het kader van het Nederlands voorzitterschap van de Europese Unie heeft o.a. Pakhuis de Zwijger een programma opgezet om te onderzoeken hoe de stad van de toekomst kan innoveren. Hoe wordt de stad meer circulair, socialer en slimmer. Studio Content is ook uitgenodigd hier deel van te zijn, als één van de eerste voorbeelden van een zelfvoorzienend kantoor in Nederland. Meer informatie vind je op: http://europebypeople.nl/studio-content/ en http://europebypeople.nl/calendar/

Behalve studio Content is er ook een kleine biomeiler te bekijken en bijvoorbeeld één van onze buren, een voorbeeldhuis met hennepvezel isolatie.

13235353_10208295402157775_8676261191967123700_o 13198510_10208295402197776_7089380497505633002_o


Biomeiler bij Amsterdam succesvol gebouwd in record tempo

Maandag 16 maart 2015 is in Abcoude bij de biologische boerderij de Hartstocht een 150 kubieke meter biomeiler gerealiseerd. Om een idee te geven, hij is 8 meter in doorsnee, 3m hoog en goed voor 15-20 Kw. Het geheel is ingepakt in riet en wilgentakken om het beter in de omgeving te laten passen. Niet alleen het oer Hollandse landschap aan de Gein, ook de “Hollandse” yurts op het terrein hebben dezelfde ronde vorm als de biomeiler, en passen daarom goed bij elkaar.

De bouw van deze biomeiler is gedaan in de vorm van een workshop die werd bijgewoond door de medewerkers van de Amsterdamse Hortus en medewerkers van Artis en het Amsterdamse bos. Behalve het bouwen zelf waren er enige theorie sessies gegeven door de architect en biomeiler expert Arie van Ziel.

Wil je meer hierover lezen? Neem een kijkje op de biomeiler website.


biomeiler (compostverwarming)

Een biomeiler is een grote composthoop waaruit warmte wordt onttrokken die nuttig gebruikt kan worden. Bacteriën breken houtsnippers af tot houtcompost die zeer voedzaam is voor planten. Bij deze omzetting komt veel warmte vrij (tot 60 graden) die benut kan worden. Met een warmtewisselaar van kunststof slangen waar water door gepompt wordt kan de warmte naar een woning of opslagvat getransporteerd worden. Het belangrijkste is natuurlijk dat een biomeiler in een jaar meer als honderd kuub hoogwaardige houtcompost produceert, die je kunt gebruiken om de grond te verbeteren voor voedselproductie.

Bekijk nu de prachtige biomeiler instructie video, gemaakt door Wout Boekeloo en Peter Jan Brouwer.

Lees hier meer over compostverwarminggoogle ‘compost heating’ of bekijk filmpjes op youtube

De opbouw is heel simpel en low-tech, maar in de afgelopen jaren is veel ervaring opgedaan door het Duitse bedrijf Native Power om de opbouw en afbraak makkelijker en sneller te maken. Ook studio Content heeft de nodige ervaring; in 2011 werd het mobiele kantoor verwarmd met een bijzondere versie van een biomeiler. Lees op deze site meer over de opbouw, achtergrond en resultaten van die biomeiler.

In de loop van 2015 starten we stichting Native Power Nederland.

Binnenkort (in maart en april) volgen er meerdere workshops biomeiler bouwen in Nederland. Op deze site vindt u de actuele planning en meer informatie.

Als eerste activiteit hebben we in Rotterdam een workshop biomeiler bouwen georganiseerd:

Rotterdamse biomeiler (compostverwarming)

o.l.v. Heiner Cuhls (Duits en internationaal biomeiler expert)
donderdag 4 december 2014 9:00 – 17:00
Voedseltuin Rotterdam, Keilestraat 5
bijdrage: €100,- p.p.

resultaten van de workshop: zie facebook

Meer informatie: biomeiler.nl of native-power.nl
Bezichtiging? Maak een afspraak of ga op eigen initiatief kijken, De Voedseltuin is openbaar toegankelijk en er is koffie van maandag t/m donderdag.
Een biomeiler is een grote composthoop waaruit warmte wordt onttrokken die nuttig gebruikt kan worden. Bacteriën breken houtsnippers af tot houtcompost die zeer voedzaam is voor planten. Bij deze omzetting komt veel warmte vrij (tot 60 graden) die benut kan worden. Met een warmtewisselaar van kunststof slangen waar water door gepompt wordt kan de warmte naar een woning of opslagvat getransporteerd worden. De opbouw is heel simpel en low-tech, maar in de afgelopen jaren is veel ervaring opgedaan door het Duitse bedrijf Native Power om de opbouw en afbraak makkelijker en sneller te maken. Deze workshop is tegelijk de start en eerste activiteit van Native Power Nederland.

Tijdens de workshop gaan we een biomeiler bouwen voor de De Voedseltuin, een permacultuur project waar groente wordt gekweekt voor de Voedselbank. Hiervoor is natuurlijk een grote hoeveelheid compost nodig om de grond te verbeteren, met een biomeiler produceer je in een jaar meer als honderd kuub hoogwaardige houtcompost. De warmte van de biomeiler wordt gebruikt voor het verwarmen van de kas waar jong plantgoed voor de tuin wordt gekweekt.

Alle materialen en gereedschappen zijn aanwezig. We beginnen met koffie/thee en een stukje theorie waarna we in samenwerking de biomeiler opbouwen. Het duurt enkele dagen voordat debiomeiler op temperatuur is, maar we maken een week van te voren alvast een klein hoopje zodat de deelnemers de vrijkomende warmte op de dag zelf ook kunnen voelen. Voor deelnemers die het leuk vinden om meer te leren en nog even na te praten gaan we, op eigen kosten, dineren in een restaurant in de buurt.

Voor wie het financieel niet zo ruim heeft, is er met opgaaf van reden 40% korting mogelijk.
De volledige bijdrage komt ten goede van de workshop en stichting De Voedseltuin.

Deze workshop wordt georganiseerd door studio Content en Moestuinman in samenwerking met de Voedseltuin Rotterdam. Studio Content is een architectenbureau en werkt op het snijvlak van huisvesting en voeding, vaak met natuurlijke (bouw)materialen en compost. Het mobiele kantoor van studio Content is werd in de winter van 2011 verwarmd door een biomeiler. Moestuinman is een permacultuur en voedselbos expert.

 


Excursie zelfvoorzienende zeecontainer in Voedseltuin

Met een klein groepje fietsen we van Delft naar Rotterdam onder leiding van Arie van Ziel, een ondernemende architect met een passie voor hergebruik. Het enthousiasme waarmee Arie onderweg al vertelt is erg aanstekelijk en ik ben inmiddels benieuwd naar onze bestemming.

 

We komen in Rotterdam aan en fietsen naar een industrieterrein aan de Keilehaven, Arie vertelt dat het industrieterrein een nieuwe bestemming gaat krijgen en dat het de bedoeling is dat het gebied binnen 15 jaar tot woongebied is ontwikkeld. De plek waar we uiteindelijk aankomen is een flinke lap grond welke direct als (grote) moestuin te herkennen valt en omringd is door industriële gebouwen.

 

‘De voedseltuin’, zoals het project heet, is een project waar vrijwilligers groente en fruit verbouwen die wordt geschonken aan ‘De voedselbank’ van Rotterdam. Helaas is het niet zo dat de tuin volledig kan voorzien in de behoefte van ‘De voedselbank’, maar wel een mooi steentje bijdraagt. We lopen het terrein op en direct valt op dat er niet zomaar rijtjes met gewassen staan, maar dat de gewassen (ogenschijnlijk) door elkaar heen staan. Ik zie een rij mais met daaronder pompoenen, een bed bonen afgezet met wortels, speels gevormde perken waar, naar zo lijkt het, symmetrie vermeden wordt. Hier en daar staan tuinzitjes gemaakt van pallet-hout.

 

Arie legt uit dat het principe waarmee hier voedsel verbouwd wordt permacultuur heet. Hierbij worden gewassen bij elkaar gezet die elkaar versterken. Dit kan bijvoorbeeld doordat het ene gewas zorgt voor meer stikstof in de grond, waar een ander gewas weer baat bij heeft, of doordat het ene gewas insecten aantrekt die zorgen voor bestuiving van het andere gewas en zo zijn er nog tal van voorbeelden te noemen.

 

Arie wijst naar het andere einde van de tuin waar we in de verte een groot wit gevaarte zien staan, met een paar grote glimmende panelen op het dak. Hij vertelt dat dit zijn kantoor is, ‘studio Content’ genaamd. Hij reist met zijn kantoor door het hele land en blijft telkens voor een periode van een half jaar of langer op een projectlocatie. In ruil voor zijn verblijf binnen zo’n project geeft hij dan iets terug in de vorm van ondersteuning, advies en daadwerkelijke bouw van veelal duurzame projecten verschillend van omvang.

 

Arie neemt ons eerst mee naar een koepelkas op het terrein, waar hij een van zijn eigen projecten binnen het project ‘De voedseltuin’ laat zien; de rocket stove! De rocket stove staat in een kas die momenteel als een soort van kantine voor de vrijwilligers van ‘De voedseltuin’  wordt gebruikt. In de winter dient de rocket stove als verwarming van de kas/kantine en mogelijk als kooktoestel. De rocket stove heeft een gat in de grond van zo’n 30 bij 30 cm waarin hout wordt gestookt. De warmte komt via een ondergrondse pijp terecht in een oliedrum. In de oliedrum is een schoorsteen gebouwd die zorgt voor de trek en een tweede verbranding van de gassen. Vanuit de oliedrum gaat onder de grond weer een pijp naar een schoorsteen buiten die de verbrande gassen afvoert. De rocket stove hoeft (afhankelijk van de buitentemperatuur) maar een uurtje of twee te branden om voldoende warmte te geven in de kas voor een hele dag of zelfs meerdere dagen.

 

Na het bezoekje aan de kas met de rocket stove wordt het tijd voor een bakje thee, hiervoor neemt Arie ons mee naar zijn kantoor, ‘studio Content’. Dichterbij wordt duidelijk dat het kantoor een grote zeecontainer is, eentje van 40 foot (zo’n 12 meter) vertelt hij. Op het dak staan twee grote zonnecollectoren en een tweetal zonnepanelen. Arie vertelt dat hij het belangrijk vindt om duurzame technieken zelf uit te proberen, door ze in gebruik te nemen. Het betreffen allemaal installaties die door consumenten aangeschaft en gebruikt zouden kunnen worden.  Ook vindt hij het belangrijk dat de technieken zo transparant mogelijk worden aangelegd, met andere woorden, dat duidelijk zichtbaar is hoe de apparatuur is aangesloten en functioneert.

 

Eenmaal binnen aan de thee vertelt Arie over de verschillende systemen in zijn container, zo vangt hij water op het dak van de container dat vervolgens door een waterzuiveringssysteem heen gaat (op basis van omgekeerde osmose) om vervolgens als drinkwater gebruikt te kunnen worden. Het verwarmingssysteem in de container werkt op basis van zonnecollectoren, welke na enkele warmtewisselingen de vloer via een 250 meter lang buizenstelsel verwarmt. Ook is er een tweede warmtesysteem, dat de warmte uit een composthoop haalt en teruggeeft aan het systeem. Een composthoop warmt op tot tussen de 45 en 60 graden tijdens het composteringsproces. Een stelsel van buizen gevuld met water loopt door de composthoop, het water hierin wordt opgewarmd en vervolgens in het verwarmingssysteem middels warmtewisseling als warmte vrijgegeven in de container.

 

Ook is er in de zeecontainer gedacht aan een sanitaire voorziening, in de vorm van een droogtoilet (zaagseltoilet) . Dit toilet vangt de uitwerpselen op, waarna er houtsnippers aan toe worden gevoegd om vervolgens eveneens te gaan composteren. Arie wil in de toekomst uit dit systeem ook gas gaan winnen om op te kunnen koken, om zo de zelfvoorzienende zeecontainer verder te optimaliseren.

 

Na een rondje langs de composthopen van de voedseltuin, met daarbij nog wat achtergronden over het composteringsproces kwamen we aan het einde van de excursie, gevuld met interessante technieken, leuke achtergronden en vol inspiratie. Arie bedankt!


Oogstfeest Belcrum Beach

studio Content bestaat alweer twee jaar, dus er is alle reden voor een feestje! Mooie projecten zijn net afgerond en nog mooiere in het verschiet voor de toekomst.
Bij Belcrum Beach is deze zomer veel groente gekweekt en die moet opgegeten worden, dus organiseren we een gezellig oogstfeest als einde van het strandseizoen.

Zomers buiten op de bouwplaats staan is weer voorbij en de tijd van binnen ontwerpen, tekenwerk en vergunning aanvragen is weer aangebroken. Het wordt deze week schuilen en lekker hard werken (of voor de kachel een boekje lezen), maar zaterdag kun je nog even één dagje lekker naar buiten!

We hebben allerlei leuks voor je georganiseerd, van workshops gerecycled blik, wormen/bijenhotel maken of balfolk dansen tot koken met verse lokale producten of vlees van het spit. En natuurlijk live muziek en kampvuur om de oogstmarkt op te sieren.

Zeker als je studio Content of het nieuw stadsstrand van Breda dit jaar nog niet hebt gezien, is het de moeite waard om nog even langs te komen voor de wintersluiting :)

Je bent van harte uitgenodigd! (meld je aan via facebook)


opening Belcrum Beach

Vrijdag 3 mei is Belcrum Beach in Breda officieel geopend. Het paviljoen dat door studio Content in samenwerking met stichting Braak is ontworpen werd voor het eerst gebruikt. Met in totaal zo’n 500 bezoekers en naar schatting 350 in het aansluitende weekend was het een vliegende start voor het nieuwe stadsstrand van Breda.

De hele zomer blijf studio Content nog betrokken bij het project en wordt er onder meer gewerkt aan het realiseren van waterloze toiletblokken, moestuinen, waterfiltering en compostering.

Momenteel is Belcrum Beach dagelijks geopend van woensdag t/m zondag van 10 tot 22 uur. Meer informatie: www.belcrumbeach.nl


Opening studio Content

Vanaf midwinter is het eerste seizoen begonnen voor studio Content. Alle geïnteresseerden waren van harte welkom om dit te komen vieren onder het genot van een glaasje warmde glühwein of chocolademelk. Zich te warmen aan het brandende vuur van een traditioneel joelblok en hun gelukwensen over te brengen voor een goed begin.

update: januari 2012
Het openingsfeest was knus, gezellig en heel goed bezocht. Heel leuk om aan alle bekenden, geïnteresseerden en familieleden te laten zien hoe het geworden is en uit te leggen welke systemen er allemaal samen werken om de studio Content te laten zijn.

Het blijft een bijzonder idee om zoveel techniek in een container te bouwen om vervolgens zonder leidingaansluitingen te kunnen functioneren als kantoor. Gelukkig is het bovenal heel leuk om mee bezig te zijn en erg leerzaam om alle spullen eens in je handen te hebben. Ik raad dan ook iedereen die nog niet is komen kijken aan om zichzelf uit te nodigen in de komende maanden om de studio te zien zolang ik nog aan het bouwen ben. De installaties zijn nu nog goed zichtbaar en veel plannen worden nog wekelijks aangepast door tips van buitenstaanders.


Composteren kun je leren

13 juli 2011

Vandaag ben ik begonnen aan een test composthoop. Geïnspireerd door het enthousiasme van One Straw Rob ben ik gewoon eens begonnen met een test versie van de jaarlijkse composthoop die het verplaatsbare huis zal verwarmen in de winter. De meeste warmte uit compost komt aan de bovenkant uit een composthoop, dus als je daar een huis bovenop zet, heb je ‘gratis’ vloerverwarming.

Op deze pagina de vorderingen van de opbouw en resultaten van de test opstelling.

Het plan (of ontwerp)

De composthoop valt deels in de aarde, omdat de grond goed isoleert en ook in de winter een basis temperatuur heeft van ongeveer 12°C. Ook wordt de hoop dan niet te hoog boven het maaiveld, wat natuurlijk ideaal is om er een huis bovenop te zetten.
Rondom wordt de hoop geïsoleerd met strobalen en voor deze test aan de bovenzijde ook. In het midden van de hoop komt een waterleiding te liggen in spiralen van onder naar boven. De leiding is van speciaal warmtegeleidend materiaal om een goede warmte overdracht te bevorderen. Het water in de leiding kan gebruikt worden om 1) te meten hoe warm de composthoop van binnen is, 2) de composthoop te verwarmen voor een snellere opstartfase en 3) warmte uit de compost te onttrekken voor gebruik in huis of om de composthoop af te koelen. Deze test opstelling maak ik rond om een zo compact mogelijke composthoop te krijgen, de warmte wordt dan het meest geconcentreerd. Het gat in de grond heeft een diameter van 8 voet oftwel 2,4m (mijn laarzen zijn precies 0,3m). Dit formaat is vrij klein voor een goed werkende composthoop, maar voor deze test wil ik juist zien of het ook op kleine schaal werkt. Het gat is ongeveer 0,4m diep (de bedoeling was 0,3m maar ik was een beetje enthousiast met graven ;). Het graven kostte me ongeveer 4 uur, daarbij meegenomen dat ik een grote boomwortel heb weggehakt en uitgegraven wat veel extra werk was. Het is dus raadzaam om in het vervolg goed na te denken over de plaats.

 

21 juli 2011

De eerste laag houtsnippers is gemaakt van snoeihout uit de tuin. Met de hulp van Piers en een gehuurde takkenversnipperaar hebben we een laag van ongeveer 0,2m houtsnippers geproduceerd. Het hout is van verschillende bomen en struiken die toe waren aan een snoeibeurt; in volgorde van veel naar weinig: vlier (vers en gedroogd), hazelaar (per ongeluk ook één tak met noten) , es (vers), els (vers) en wat gedroogde stronken van braamstruiken. In totaal schat ik dat we 10m3 aan takken hebben verwerkt (als je er een hoop van zou maken). De versnipperaar kon takken aan tot 60mm en maakte behoorlijk fijne stukjes van 10-15mm, dus eigenlijk te klein voor een goede composthoop. Voor de onderste laag is het denk ik niet erg, dan wordt het makkelijk lekker warm en ook omdat deze test opstelling best sneller mag composteren (2 á 3, in plaats van 6 maanden).
De hoeveelheid werk viel behoorlijk tegen. Voor 1m3 (1,2m^2*pi*0,2m) snippers zijn we met 2 mensen ruim 5 uur bezig geweest, dus 10 manuren, inclusief snoeiwerk. Het ophalen en wegbrengen van de gehuurde versnipperaar niet meegeteld. Behalve de versnipperaar hadden we nog allerlei ander gereedschap nodig: twee snoeischaren, beugelzaag, snoeizaag (zo’n kromme), een schep (om de snippers weg te scheppen bij de machine), handschoenen en natuurlijk oordoppen (111dB produceerde de benzine motor). Energie neutraal kan deze methode niet genoemd worden, want er is 5L benzine doorgegaan (ongeveer 1L per uur), ik denk dat de compost deze energie niet gaat terugleveren. Al deed Jean Pain natuurlijk alles op zelf geproduceerd bio-gas (zie film vanaf 2:50). Voor een volgende keer zou ik zeker een grotere versnipperaar huren en eerst al het snoeihout klaarleggen.

Tijdens het vullen van het gat hebben we het eerste stuk slang voor de warmtewisselaar in de compost gelegd. Het is aluminium buis met een kunststof coating van 11mm doorsnede, bedoeld voor vloerverwarming (pdf productinformatie) en speciaal gemaakt voor een goede warmteoverdracht. Deze slang is natuurlijk veel te dun voor een serieuze warmtewinning, maar voor deze testopstelling lijkt het me ideaal omdat je snel kunt meten hoe warm het binnenin de composthoop is. Ook ben ik benieuwd hoe snel je de warmte kunt onttrekken uit een kleine composthoop. Voor het opwarmen van grote hoeveelheden water is waarschijnlijk een slang nodig met meer inhoud, zodat het water langere tijd in de composthoop blijft. Dit zou met dunne slang ook moeten kunnen, door het water te circuleren en op te slaan in een geïsoleerd vat, waarbij de slang slechts als warmtewisselaar fungeert.
Voor een goede compostering moet het hout vochtig zijn. Dit is deels bereikt doordat we vooral vers hout hebben versnipperd, en het heeft behoorlijk geregend. Door het gat in de grond heb ik geen grote bakken nodig om het hout enkele dagen in water te laten weken. Eventueel kan ik met de regenton die op het dakje van de schuur aangesloten is nog extra water over de compost sproeien.
Het was interessant en leerzaam om de eerste lading houtsnippers zelf te maken, maar om een grote hoeveelheid te maken is voor nu te veel werk en zonde van het geld (€90,- per dag voor huur machine en benzine). Veel goedkoper en makkelijker is het om snippers te kopen van lokale gemeentes of bosbeheerders. Die zijn wellicht zelfs beschikbaar als afval en waarschijnlijk groter dan die ik nu zelf heb gemaakt.

22 juli 2011

’s Ochtends (pakweg 18 uur later) heb ik in het midden een termometer in de houtsnippers gestoken en ondanks de dunne laag van 0,2m was het zo snel al behoorlijk warm geworden, ik mat 30°C. En dat bij een buitentemperatuur van 17°C, indrukwekkend!

Vandaag is het tijd om de rest van het gat te vullen met grovere houtsnippers. Na enkele telefoontjes bleek dat vlakbij 200 tot 300 m3 houtsnippers per week (!) worden geproduceerd, bij houtzagerij de Vree in Randwijk. Ze sorteren de snippers in twee groottes (20-30mm en 40-60mm) en het fijne zaagsel wordt eruit gefilterd. De snippers bestaan grofweg uit 70% populier, 15% eiken en 15% douglas/lariks. Ze worden drie maal per week opgehaald voor de spaanplaat en osb industrie en voor energiecentrales en lokale houtvergassingsinstallaties. Puur populieren zaagsel wordt apart bewaard voor de papierindustrie in Renkum. Niet gesorteerd kosten de snippers €15,-/m3 en gesorteerd €21,-/m3. Omdat ik liever geen zaagsel in de composthoop wil (dan komt er geen lucht bij de snippers) en de kleine gesorteerde snippers toevallig erg nat waren (goed voor de compostering), heb ik de gesorteerd snippers gekocht. In onze kleine aanhanger (1,1*2,0*0,4m) past pakweg 1m3 als er een goede kop op zit, dus ik heb vier volle ladingen gehaald. Tezamen met de zelfgemaakte snippers heb ik dan 5m3, dat zou genoeg moeten zijn (1,2^2*pi*1,0= 4,5m3).
Het schoot lekker op vandaag want ik kreeg onverwacht hulp van Piers, Vivian én Rosa die eigenlijk bessen kwamen plukken uit de moestuin. De aanhanger kon niet makkelijk in de buurt van de composthoop komen, dus de extra hulp was heel welkom. Bij elke lading alle snippers uit de kar scheppen op een zeil en de helft in kruiwagens (12x) al direct naar het gat. Dan met z’n vieren het zeil over de grond slepen en leeg kieperen in het gat. Na twee ladingen zat het gat vol met een kop erop (zo’n 0,6m tot de bodem). Natuurlijk hebben we tussendoor steeds de slang in windingen gelegd met een tussenafstand van rond de 0,1m en een diameter van 0,8m. De randen van de kuil vormen een koudebrug omdat daar weinig grond tussen de compost en de buitenlucht zit, dus hebben we de laatste 0,2m rondom de snippers een isolerende kraag van hooi gelegd. Hierdoor wordt de doorsnede van de composthoop op maaiveldniveau 2,2m. De windingen voor de warmtewisselaar worden hierboven dan ook smaller.
Tenslotte hebben we het lange uitstekende eind aan het begin van de slang nog één maal rond de centrale kern gelegd in een grote cirkel van 1,6m doorsnee halverwege de totale hoogte van de uiteindelijke composthoop. Het water kan dan alvast voorverwarmen voor het onderin de composthoop begint aan de centrale spiraal naar boven. Aan de kant van het afdak steek een kort stukje buis uit (afgesloten met een stokje), hier zal later een geïsoleerde slang op aangesloten worden vanaf de pomp.
’s Avonds heb ik 14 strobalen (1,0*0,6*0,4m) opgehaald bij een lokale boer, om de compost te isoleren. Ze vormen een ring van 0,6m hoog en 0,4m dik rondom de composthoop. Ik heb ze half over de rand van het gat geplaatst zoals te zien in de doorsnede bij het ontwerp hierboven.

23 juli 2011

Vanmiddag ben ik verder gegaan met het vullen van de composthoop. De helft van de derde lading snippers heb ik met behulp van een pallet en de kruiwagen over de rand van de nieuwe ‘bak’ van strobalen gekiept. Daarmee zat de composthoop tot een derde van de hoogte van de strobalen vol. Om te voorkomen dat de strobalen naar buiten zouden zakken door het gewicht van de snippers heb ik eerst de composthoop rondom aangeaard met de grond die uit het gat gekomen is. Doordat ik de grond netjes had verspreid aan alle kanten van het gat, ging dit heel gemakkelijk. De grond kwam netjes tot de rand van de strobalen en er is overal nog wat over om de uiteindelijke heuvel af te dekken. Door de grond steeds aan te stampen tijdens het afvullen met de rest van de snippers kun je er makkelijk voor zorgen dat de strobalen netjes rechtop blijven staan en de ring mooi rond wordt. De snippers komen nu tot bijna bovenaan de strobalen, er is nog 0,1m vrij.
De slang voor het aanvoeren van water ligt tussen twee strobalen door en steekt nog 50mm uit bij het afdakje om later een verbinding te kunnen maken. Het laatste stuk slang heeft nog één winding over aan de bovenkant van de hoop en steekt 0,35m recht omhoog zodat deze straks door de bovenste laag snippers en stro-isolatie heen steekt.

Aan het eind van de middag heb ik de laatste vracht houtsnippers gehaald bij de zagerij en bovenop de composthoop geschept. Het is nu echt een hoop, met een mooie schuine top. Er steekt nog een klein stukje slang uit, waar straks (fingers crossed) het warme water uit zal komen. Omdat het vannacht flink gaat regenen heb ik een goot geklust vanaf de regenton, zodat al het water dat van het dak komt rechtstreeks op de houtsnippers loopt. Rondom de top heb ik een geultje gegraven waardoor het water niet over de strobalen stroomt, maar zich goed verspreid door de hele hoop. De bedoeling is dat voor zeker twee dagen lang de houtsnippers nat worden gehouden en het water opzuigen tot een vochtgehalte van meer dan 15%.

24 juli 2011

Ik zit binnen deze pagina uit te typen want de hele dag valt de regen met bakken uit de lucht. Het lijkt wel alsof alles mee zit bij dit project! Vrijwel alle materialen bleken direct in de buurt verkrijgbaar te zijn (zelfs binnen een straal van 10km). Terwijl ik aan het bouwen ben geweest kwam er zodra het nodig was vanzelf hulp opdraven uit de buurt en zelfs het weer is precies zoals het moet zijn. Met wat goede wil blijft het nog twee dagen en nachten regenen, zodat alle houtsnippers flink doorweekt worden. De onderste laag snoeihout snippers zal inmiddels al lekker aan het composteren zijn, al kan ik niet meer meten hoe warm het nu onderin de composthoop is.
Gisteravond heb ik bij een handelaar in de buurt een tweedehands capillaire cv-thermometer gekocht met een snoer van 0,5m lang. In het midden van de hoop heb ik de sensor begraven en bovenop de meter afgedekt met een glazen wekpot ter bescherming tegen de regen. Vooralsnog geeft de thermometer minder dan 20°C aan, want het koude regenwater loopt permanent tussen de snippers door. Ik ben reuze benieuwd hoe snel de thermometer op gaat lopen als ik de composthoop over twee dagen afdek met stro-isolatie en een laagje grond voor de afwatering. Het is dus nog even spannend, maar hopelijk wordt het geduld beloond.

26 juli 2011

Gisteren en vandaag heb ik met emmers zoveel mogelijk beschikbaar regenwater uit tonnen in de tuin over de hoop gegoten. Tussendoor heb ik twee maal een gat gegraven in de snippers om te constateren dat middenin de hoop nog ‘droge’ snippers zaten, dus maar extra water erover gegoten. In totaal 4 maal gegoten, telkens zeker 20 emmers met 10L water, dus 800L, tezamen met de regen die via het dak en rechtstreeks op de hoop gevallen is schat ik het op ruim 1000L water (1m3). Ik zou verwachten dat dit genoeg is om de -toch al niet droge- snippers (5m3) op een vochtgehalte van 20% te brengen.
Omdat ik toch wel benieuwd was of het onderin de hoop al warm werd, heb ik een lange aluminium buis tot onderin de kuil omlaag geduwd. Na enkele minuten snel omhoog gehaald en gevoeld met positief resultaat; onderaan was de buis voor een stuk van ruim 0,3m tamelijk warm. Lastig te schatten hoe warm, maar zeker 30°C.
Vervolgens heb ik aan het uitstekende stukje buis van de warmtewisselaar een stuk tuinslang bevestigd met een trechter. Door een gaasje (tegen de rotzooi) een paar maatbekers water erin gegoten en na ongeveer 2,5L kwam er zowaar water uit het buisje aan de bovenkant van de composthoop. Dit kan goed kloppen want buis van 8,6mm diameter bevat 0,058L/m, dus 37 meter bevat 2,15L. Tel daar 1,5m tuinslang van 3/4″ bij op, dan komt het op 2,57L. Maar het belangrijkste; het water was inderdaad warm. Zelfs bij een permanente stroom water door de buis bleef het warm, misschien nog geen warm douchewater, maar veel aangenamer dan het koude regenwater.
Na drie dagen regen en watergeven heb ik de composthoop ’s middags afgedekt met de overige vijf strobalen en alle gaten dicht gestopt met los hooi dat nog over was van vorige winter. Deze isolatielaag bovenop staat als het ware model voor het verplaatsbare huis dat anders bovenop de composthoop zou staan. Rondom de schuine kanten nog wat bijgewerkt met grond en er omheen wat opgeruimd. Er is niet genoeg grond uit het gat gekomen om de hele hoop af te dekken, maar dat hoeft bij het verplaatsbare huis ook niet. Bovenin is een kuiltje vrij gebleven waar de thermometer afgelezen kan worden en de slang uitkomt. De temperatuur bovenin de hoop lijkt al enkele graden gestegen, maar ook de buitentemperatuur is hoger geworden, dus nog geen bemoedigend resultaat. Het blijft afwachten.

Ter illustratie heb ik een kleine schets gemaakt van de doorsnede van de composthoop. Omdat het niet precies zo geworden is als het eerste ontwerp, hoop ik dat dit plaatje duidelijk laat zien hoe de composthoop nu in elkaar zit en wat de globale maten zijn.

Ook heb ik een lijstje gemaakt van alle gebruikte materialen en de kosten ervan:
€75,-   4m3  houtsnippers 20-30mm
€25,-   14st strobalen 0,4x0,6x1,0m
€93,55  1dag versnipperaar 5L benzine
€70,16  43L  benzine auto + aanhanger
€12,-   4x   overtocht met veerpont
€20,-   1st  thermometer
€0,-    37m  variokomp vloerverwarmingsslang
€0,-    1m3  hooi (resten die over waren)
€0,-    1,5m tuinslang 3/4" en trechter
€295,71      totale kosten

Resultaten

Enkele dagen na de bouw ben ik op vakantie geweest naar Spanje, maar ondertussen heeft mijn vader dagelijks metingen bijgehouden. De eerste week is de temperatuur langzaam gestegen tot de schaal van de thermometer, op 1 augustus (5 dagen na het afdekken met stro) gaf de thermometer 29°C aan. De warmte (en de micro-organismen) uit de onderste laag vers snoeihout waren inmiddels naar boven gekropen door de vochtige houtsnippers. De week erna is de temperatuur hard verder gestegen, tot 46°C (!) op 5 augustus. Daarna nam de temperatuur weer geleidelijk aan af tot een constante waarde van rond de 40°C, die nu al een week aanhoudt. De precieze meetwaarden houd ik hieronder bij in een lijstje:

dag  datum    Tb   Tm

ma    1 aug   22   29
di    2 aug   27   33
wo    3 aug   25   39   Tz (zijkant)
do    4 aug   25   41   35
vr    5 aug   23   46
za    6 aug   24   46
zo    7 aug   19   42
ma    8 aug   19   40
di    9 aug   17   40
wo   10 aug   20   39
do   11 aug   21   39
vr   12 aug   20   39   Tb
za   13 aug   20   39   28
zo   14 aug   18   40   22

Tb = maximale buiten temperatuur (°C) via Weatherspark.com
Tm = middenin de composthoop (°C)
Tb = badwater temperatuur (°C)

 

Tot zover ben ik erg tevreden over de resultaten. De eerste test kan bevestigen dat een kleine composthoop zoals deze ook een constante verwarming kan leveren. Het is geen 60°C, maar dat was ook niet te verwachten en voor vloerverwarming is een temperatuur van 40°C ideaal. Veel belangrijker is het vasthouden van dezelfde temperatuur over een langere periode. De komende weken (maanden?) zullen uitwijzen hoe lang de composthoop op temperatuur blijft.
Er was voorafgaand enige twijfel over de samenstelling van de houtsnippers. Omdat de grootste hoeveelheid snippers van de zagerij vooral koolstof bevat, kan er voor langere tijd energie uit gehaald worden. De vraag was echter of de kleine laag stikstof en glucose rijk materiaal onderin (vers snoeihout) genoeg zou zijn om de het composteringsproces op te starten. In andere voorbeelden werden ook wel koeienuitwerpselen door de houtsnippers gemengd voor genoeg stikstof. Blijkbaar was het in dit geval genoeg om grofweg 20% stikstof houdend materiaal onderin de composthoop te hebben voor het opstarten.
Na terugkomst van vakantie heb ik een deel van de strobalen aan de bovenkant weggehaald om te kijken of de houtsnippers nog vochtig waren en te voelen hoe warm de snippers bovenin zijn. Het was werkelijk heerlijk om twee handen vol met vochtige snippers op te pakken. Ze waren nog goed vochtig en bijna te warm om vast te houden. Nicoline zei meteen: “Voortaan kan ik m’n warme kruik vullen met houtsnippers, lekker voor ’s avonds in m’n bed.”

13 augustus 2011 – de badkuip

De belangrijkste test voor de composthoop moest nog gedaan worden, namelijk het produceren van warm water. Ook al ligt er een slang met maar een kleine inhoud (2,15L) door de composthoop, moet het toch mogelijk zijn om met een lage doorstroomsnelheid water op te warmen. De slang zou het beste functioneren als warmtewisselaar in combinatie met een geïsoleerd vat en een pomp die het water permanent circuleert. Met een warmtewinst van enkele graden kan het water in de boiler dan al tot hoge temperaturen worden verwarmd (net als bij een zonnecollector). De benodigde materialen om dit te testen waren nog niet voorhanden, maar het leek me toch leuk om eens te zien hoe warm het water kon worden door het éénmaal direct door de composthoop te laten stromen.
Samen met Henk, Nicoline en Ilonka heb ik een oude stalen badkuip op de composthoop gezet in de ruimte die vrij was gekomen bij het open maken van de strobalen isolatie aan de bovenkant. De bodem van de badkuip ligt in een bedje van warme houtsnippers, direct op de compost-to-be en rondom is de badkuip weer ingepakt in strobalen en losse plukken stro-isolatie. Bovenop de strobalen hebben we van een oude pallet twee kleine vlonders gemaakt en met een oude verchroomde kraan erbij ziet het er uit als een hippe buitenbadkamer. De kraan zit aangesloten op de slang van de warmtewisselaar die bovenaan uit de composthoop komt. Aan het andere uiteinde hebben we een lange tuinslang gemaakt vanaf de schuur waar waterleiding is. Zo kun je de ‘badkraan’ opendraaien en loopt het leidingwater (van 16°C) door de composthoop voordat het in het bad stroomt.
De eerste paar liter water (die al in de slang aanwezig was) is opgewarmd tot 42°C, waarna het water snel koeler wordt. Na een beetje experimenteren blijft het water constant rond 30°C bij een stroomsnelheid van 0,75L/minuut, het blijft dan grofweg 3 minuten in de hoop waarbij het 14° in temperatuur stijgt. Bij deze metingen was het buiten regenachtig druilweer en 18°C.
Niettemin waren Nicoline en Ilonka bereid om de kou en motregen te trotseren en in bikini de ‘hot tub’ uit te testen. Het water was helaas niet zo ‘hot’ als we zouden willen (30°C in plaats van 37°C) en het duurde met 0,75L/min ook erg lang (2 uur) voordat de badkuip vol zou zijn. We hebben toch maar een paar emmers heet water uit de (gasgestookte cv-ketel) kraan bij het bad gegoten zodat de dames geen kou zouden vatten. Het was wel prettig dat de stalen badkuip aan de onderkant al lekker warm werd door de compost eronder. Hiernaast een paar foto’s van ons bij de badkuip als pr-plaatjes voor het stimuleren van compostverwarming. Dit experiment ga ik volgende zomer zeker weten herhalen in een grotere variant met een echte ronde ‘hot tub’ die via een circulatiepomp met filter het bad geheel kan verwarmen met warmte uit compost. De temperatuur van het badwater heb ik naderhand gemeten (22°C) en de compost houdt het nog enkele graden warmer dan de buitentemperatuur ondanks dat het flink afkoelt door de buitenlucht.

Aan het eind van de middag ben ik zelf ook nog even in het bad geweest. Dat voelde als genieten van de beloning van het werk om de composthoop te bouwen. Heerlijk om op m’n rug te liggen op het warmte staal terwijl ik onder me de warmte van de compost voelde stralen en boven me de boomtakken waaiden in de frisse wind. Zo zou het verplaatsbare huis ook moeten zijn: een warme stalen container tussen hemel en aarde.


Compost verwarming

Het kan echt! Met alleen tuinafval en een beetje hulp van de natuur je huis verwarmen. De fransman Jean Pain (1930–1981) bedacht dit in 1960 in het franse Var voor het eerst en heeft veel navolging gekregen. Jean Pain Composting is een methode om van houtsnippers (snoeiafval) snel een goede compost te maken. Daarbij ontstaat ook veel warmte die door middel van een warmtewisselaar in het binnenste van de composthoop overgedragen kan worden naar water. Het warme water kan vervolgens in huis gebruikt worden (douchen, wassen, verwarming). Daarnaast kan in afgesloten vaten met anaerobe vergisting onder hoge temperatuur methaan gas worden verkregen. Dit werd door Jean Pain gebruikt om op te koken, zijn auto te laten rijden en alle benodigde machines voor de houtverwerking te laten draaien. Vooralsnog zijn mij geen voorbeelden bekend waar ook op grote schaal biogas geproduceerd is. Van de warm water productie zijn echter vele voorbeelden te vinden. De meest sprekende en inspirerende zal ik hier noemen.

Er is een Duitse documentaire (Engels ondertiteld) gemaakt in 1980 over het werk van Jean Pain.

In Londerzeel, België is het comité Jean Pain opgericht in 1978. Zij verzorgen de herdruk en verspreiding van het boek dat Jean en Ida Pain schreven: Een Andere Tuin of De Methoden Jean Pain. Op hun website is een korte biografie van Jean en Ida Pain te vinden, alsook een beknopte uitleg over de composteringsmethode.

In 1981 is er in Reader’s Digest een gedetailleerd artikel geschreven over de methode van Jean Pain met duidelijke afbeeldingen en cijfers.

Een enthousiaste en inspirerende man (Rob) uit Wisconsin, Verenigde Staten, heeft in juni en oktober 2010 twee keer een composthoop voor het opwarmen van water gebouwd. Het gaat hem met name om de compost, die hij gebruikt in allerlei permacultuur gerelateerde projecten.

De eerste (Methane Midden) met de bedoeling op kleine schaal Jean Pain’s methode na te doen en als extra bij de compost warm water én methaangas te produceren. De composthoop was een rechthoek van 3,6×3,0m gebouwd van strobalen. In het midden twee stalen 200L oliedrums voor de biovergassing en eromheen gevuld met verse groene snoeihout snippers tot een hoogte van 1,2m. Voor het opwarmen van water heeft hij 170m tuinslang door de hoop gelegd, eerst 90m in windingen om de stalen tonnen (zodat ze gekoeld kunnen worden) omlaag en vervolgens in 4 grote windingen van elk 20m omhoog door de omringende compost met een tussenafstand van 0,2m. In totaal bevat de hoop ongeveer 7m3 houtsnippers.
In eerste instantie bleef de temperatuur rond 50°C hangen. Maar na de eerste twee weken en het toevoegen van een extra laag met gesnipperd gras en houtsnippers met daarop een isolatie laag van stro was de temperatuur gestegen naar 57°C. Het water dat door de composthoop stroomde in een gesloten circuit werd 40°C met een snelheid van 15L/minuut. Het produceren van methaan is niet gelukt en ook de temperatuur wilde niet erg hoog stijgen. Zijn conclusies heeft Rob samengevat in enkele verbeterpunten: gebruik geen rubber slang, maak geen rechthoek maar een cirkel, een grote tank kan alleen in het midden als de hoop heel groot is, dus kies voor een kleine composthoop tussen warm water óf methaan productie, gebruik groen vers hout met bladeren voor een hoge stikstof inhoud. Conclusie is dat het systeem van Jean Pain werkt en dat je heel gelukkig wordt van een gigantische berg compost die je kunt gebruiken in de tuin.

De tweede versie (Midden L’eau Chaude) had meer succes en produceerde naast compost alleen warm water. De composthoop was 2,75m diameter en 2,1m hoog, met een kern van 0,9m doorsnee waaromheen 170m PE slang van 1″ (25mm) diameter gewonden zit. De buitenkant is geïsoleerd met strobalen waarmee de totale diameter op 3,6m komt. Het is dus een grote composthoop, maar nog lang niet zo enorm als die van Jean Pain. Rob heeft zelf al het benodigde snoeihout (13m3) geoogst en versnipperd bij twee lokale boerderijen.
Tijdens de bouw eind oktober 2010 was de temperatuur al 66°C terwijl het buiten vroor. Na twee weken is de hoop afgekoeld tot 46°C en het water uit de binnenkant van de hoop tot 38°C. Rob maakt zich zorgen dat het stikstof gehalte van het najaarshout te laag is geweest en voegt opgeloste kunstmest toe door het over de hoop te gieten. Of dit heeft geholpen laat hij niet meer weten via facebook en ook niet op z’n blog.

Leigh Blackall uit Canberra, Australië heeft (naast een ontwerp voor een verplaatsbaar containerhuis) een kleine versie gemaakt zonder isolatie. De hoop is zo’n 2,4m diameter en 1,2m hoog met 150m buis van 1 1/4″ PE in windingen van zo’n 1,6m diameter, smaller naar boven toe en dicht tegen de buitenkant van de hoop. De hoop gaf warm water in het begin van de herfst van 9 tot 22 april 2010 (vergelijkbaar met oktober op het noordelijk halfrond) en koelde daarna af met slecht weer. Later heeft hij de composthoop uitgegraven en aangevuld met een dikkere laag snippers rondom. Dit heeft even geholpen, maar niet genoeg, toen het buiten ging vriezen is de hoop weer afgekoeld. Verder nieuws is nog niet bekend.
Naast een blogpost is er een serie van schokkerige en lichtelijk chaotische filmjes van gemaakt.

In Bellingham, Washington bouwde Brian Kerkvliet een kleine composthoop om douchewater te verwarmen. De hoop is ongeveer 2,5m diameter en was waarschijnlijk ruim een meter hoog. Hij produceerde twee maanden lang warm water, in het begin 71°C en later koelde het af tot 27°C. Hij bouwde de composthoop in ongeveer 1,5 uur met 3 man van lokaal verzameld materiaal. In totaal is het warm water gebruikt voor ongeveer 500 douches.

Wanneer je op Youtube zoekt naar “Jean Pain compost” vindt je nog vele andere voorbeelden. Wellicht dat ik binnenkort hier nog de precieze gegevens van enkele anderen uitschrijf.

Een duidelijke beknopte uitleg over het broeien (warm worden) van biomassa en de eventuele gevaren ervan wordt gegeven op de online bibliotheek InfoNu. Duidelijk is dat de biomassa minimaal 15% vocht moet bevatten voor een goede ontwikkeling van de micro-organismen.