Follow Us

Copyright 2014 Brand Exponents All Rights Reserved

Fabcity EU2016 Amsterdam

Tot eind juni is studio Content te bezoeken bij Fabcity in Amsterdam! Een bijzonder kans om allerlei ecologische en duurzame innovaties uit heel Nederland te ontdekken op één locatie. Waar je normaal het hele land door moet reizen is voor drie maanden samen gebracht op de kop van het Java Eiland.

In het kader van het Nederlands voorzitterschap van de Europese Unie heeft o.a. Pakhuis de Zwijger een programma opgezet om te onderzoeken hoe de stad van de toekomst kan innoveren. Hoe wordt de stad meer circulair, socialer en slimmer. Studio Content is ook uitgenodigd hier deel van te zijn, als één van de eerste voorbeelden van een zelfvoorzienend kantoor in Nederland. Meer informatie vind je op: http://europebypeople.nl/studio-content/ en http://europebypeople.nl/calendar/

Behalve studio Content is er ook een kleine biomeiler te bekijken en bijvoorbeeld één van onze buren, een voorbeeldhuis met hennepvezel isolatie.

13235353_10208295402157775_8676261191967123700_o 13198510_10208295402197776_7089380497505633002_o


biomeiler (compostverwarming)

Een biomeiler is een grote composthoop waaruit warmte wordt onttrokken die nuttig gebruikt kan worden. Bacteriën breken houtsnippers af tot houtcompost die zeer voedzaam is voor planten. Bij deze omzetting komt veel warmte vrij (tot 60 graden) die benut kan worden. Met een warmtewisselaar van kunststof slangen waar water door gepompt wordt kan de warmte naar een woning of opslagvat getransporteerd worden. Het belangrijkste is natuurlijk dat een biomeiler in een jaar meer als honderd kuub hoogwaardige houtcompost produceert, die je kunt gebruiken om de grond te verbeteren voor voedselproductie.

Bekijk nu de prachtige biomeiler instructie video, gemaakt door Wout Boekeloo en Peter Jan Brouwer.

Lees hier meer over compostverwarminggoogle ‘compost heating’ of bekijk filmpjes op youtube

De opbouw is heel simpel en low-tech, maar in de afgelopen jaren is veel ervaring opgedaan door het Duitse bedrijf Native Power om de opbouw en afbraak makkelijker en sneller te maken. Ook studio Content heeft de nodige ervaring; in 2011 werd het mobiele kantoor verwarmd met een bijzondere versie van een biomeiler. Lees op deze site meer over de opbouw, achtergrond en resultaten van die biomeiler.

In de loop van 2015 starten we stichting Native Power Nederland.

Binnenkort (in maart en april) volgen er meerdere workshops biomeiler bouwen in Nederland. Op deze site vindt u de actuele planning en meer informatie.

Als eerste activiteit hebben we in Rotterdam een workshop biomeiler bouwen georganiseerd:

Rotterdamse biomeiler (compostverwarming)

o.l.v. Heiner Cuhls (Duits en internationaal biomeiler expert)
donderdag 4 december 2014 9:00 – 17:00
Voedseltuin Rotterdam, Keilestraat 5
bijdrage: €100,- p.p.

resultaten van de workshop: zie facebook

Meer informatie: biomeiler.nl of native-power.nl
Bezichtiging? Maak een afspraak of ga op eigen initiatief kijken, De Voedseltuin is openbaar toegankelijk en er is koffie van maandag t/m donderdag.
Een biomeiler is een grote composthoop waaruit warmte wordt onttrokken die nuttig gebruikt kan worden. Bacteriën breken houtsnippers af tot houtcompost die zeer voedzaam is voor planten. Bij deze omzetting komt veel warmte vrij (tot 60 graden) die benut kan worden. Met een warmtewisselaar van kunststof slangen waar water door gepompt wordt kan de warmte naar een woning of opslagvat getransporteerd worden. De opbouw is heel simpel en low-tech, maar in de afgelopen jaren is veel ervaring opgedaan door het Duitse bedrijf Native Power om de opbouw en afbraak makkelijker en sneller te maken. Deze workshop is tegelijk de start en eerste activiteit van Native Power Nederland.

Tijdens de workshop gaan we een biomeiler bouwen voor de De Voedseltuin, een permacultuur project waar groente wordt gekweekt voor de Voedselbank. Hiervoor is natuurlijk een grote hoeveelheid compost nodig om de grond te verbeteren, met een biomeiler produceer je in een jaar meer als honderd kuub hoogwaardige houtcompost. De warmte van de biomeiler wordt gebruikt voor het verwarmen van de kas waar jong plantgoed voor de tuin wordt gekweekt.

Alle materialen en gereedschappen zijn aanwezig. We beginnen met koffie/thee en een stukje theorie waarna we in samenwerking de biomeiler opbouwen. Het duurt enkele dagen voordat debiomeiler op temperatuur is, maar we maken een week van te voren alvast een klein hoopje zodat de deelnemers de vrijkomende warmte op de dag zelf ook kunnen voelen. Voor deelnemers die het leuk vinden om meer te leren en nog even na te praten gaan we, op eigen kosten, dineren in een restaurant in de buurt.

Voor wie het financieel niet zo ruim heeft, is er met opgaaf van reden 40% korting mogelijk.
De volledige bijdrage komt ten goede van de workshop en stichting De Voedseltuin.

Deze workshop wordt georganiseerd door studio Content en Moestuinman in samenwerking met de Voedseltuin Rotterdam. Studio Content is een architectenbureau en werkt op het snijvlak van huisvesting en voeding, vaak met natuurlijke (bouw)materialen en compost. Het mobiele kantoor van studio Content is werd in de winter van 2011 verwarmd door een biomeiler. Moestuinman is een permacultuur en voedselbos expert.

 


Exclusieve schutting met bijzondere patronen

 

IMG_20140628_200539Afgelopen weekend heeft studio Content de laatste hand gelegd aan een nieuwe schutting voor een achtertuin in Delft naar ontwerp van Laura Rosen Jacobson.

De schutting bestaat uit een paar honderd losse plankjes. Allemaal van tweedehands resthout gezaagd in vierkanten van 21x21cm en 30x30cm.

 

IMG_20140627_143319

Door verschillende houtsoorten te overlappen ontstaan een aantal patronen (zoals de achtpuntige ster) die kenmerkend zijn voor de islamitische architectuur waar Laura onderzoek naar heeft gedaan.

IMG_20140628_105713

Een leuk detail: de deur is nagenoeg onzichtbaar als ie gesloten is; de handgreep bestaat uit de plankjes waar de schutting van gemaakt is.

IMG_20140628_200413

 

Aan de buitenkant geeft alleen het huisnummer een indicatie.

Aan de buitenkant van de schutting is alleen het huisnummer zichtbaar.

Aan de buitenkant van de schutting is alleen het huisnummer zichtbaar.

 

Over een tijdje zal het hout van de schutting vergrijzen en zullen de patronen veranderen onder  invloed van zon, wind en regen.

Door de afstand tussen de plankjes kan het hout goed ventileren en -niet onbelangrijk- kunnen de planten er tussendoor groeien, wat de opdrachtgever erg leuk vindt.

Een exclusieve en originele schutting!

Een exclusieve en originele schutting!

 

Wilt u ook zo’n exclusief, zelf ontworpen schutting? Neem contact met ons op.


Bed voor Filip

De ouders van Filip vroegen studio Content om een bijzonder bed. In de stijl van een ‘boomhut’ en als hoogslaper met nuttig te gebruiken ruimte onder het bed; ruime kastjes en een extra logeerbed in een lade. Samen met meubelmakers Job Middelhoek en Cornelis van Wieren hebben we een modulair bedmeubel gemaakt.

Als Filip te groot wordt voor een boomhut bed, kan het bovenste deel van het bed afgehaald worden en los gebruikt worden als speelhuisje voor zijn jongere broertje. En wanneer Filip 12 jaar wordt kunnen de kastjes en het logeerbed onder de hoogslaper uit zodat het een normaal bed wordt.

IMG_20140612_153412_1 800px

IMG_20140701_152101_1 800px IMG_20140701_151936_1 800px


schapenwol dak

De schuur vertoonde lekkage, dus op deze eerste herfstdag besloten we het dak te vervangen. Alle pannen eraf, panlatten losmaken en 25 jaar oud landbouwplastic weghalen. Er kwam een ware muizen-wereld onder vandaan, hele gangenstelsels gebouwd in ingezakte oude glaswol met zaden, blaadjes en stof uit de omgeving van de schuur.

glaswol dak

Na enig delibereren tijdens de lunch en enkele telefoontjes naar lokale bouwmarkten bleek het á la minute verkrijgen van ecologisch isolatiemateriaal (zoals isovlas, hempvlax, doschawol, pavatex op het platteland na genoeg onmogelijk. Maargoed, als het dak toch open ligt, is het zonde om het niet meteen goed aan te pakken. Marktplaats boot een overdaad aan pur en pir-platen, maar de logistieke organisatie zagen wij op de korte termijn ook niet zitten.

schapenwol close-up zakken wol

Bij het terugvinden van een plastic zak oude schapenwol realiseerde we ons dat verder zoeken niet nodig was; we konden simpelweg gebruik maken van ‘hetgeen reeds aanwezig was’. Sinds het begin van de zomer stond op de zolder van de schuur één zak wol per geschoren schaap te wachten op een nuttige bestemming. En in de zomermaanden was geen muis op het idee gekomen in de schapenwol een nest te bouwen, wat ons een duidelijk voordeel leek. Blijkbaar heeft een dak met glaswol toch de voorkeur.

schapenwol aanbrengen

verschil glaswol en schapenwol

het verschil tussen glaswol en schapenwol is pas duidelijk als je het naast elkaar ziet

v.l.n.r. Sneeuwwit het kleine Friese melkschaap, Monny het Merinoschaap en Bolino het 'rijst-met-krenten' schaap

v.l.n.r. Sneeuwwit het kleine Friese melkschaap, Monny het Merinoschaap en Bolino het ‘rijst-met-krenten’ schaap

Er was geen reden om de oude glaswol weg te gooien, dus hebben we het wat ‘opgefluft’ en de gaten en dalen opgevuld met schapenwol. Met de flauwe hellingshoek (25°) zal de wol niet snel uitzakken, bovendien houdt de oude glaswol de losse schapenwol aardig op z’n plek. Vijf schapenvachten verder waren alle zeven banen van 3m lengte in het dak weer goed gevuld met een warme deken. Alleen al door de prettige verwerking, de heerlijke geur en onze zachte met wolvet behandelde handen waren wij zeer content. Mocht het de isolatiewaarde van het dak ten goede zijn gekomen, is dat helemaal mooi.

woldak afdekken met underlayment

alle randen zijn rondom dichtgezet met plankjes tegen de dak minnende muis

alle randen zijn rondom dichtgezet met plankjes tegen de dak minnende muis

Ondanks de verwachte muis-werende werking van verse schapenwol, hebben we alle banen van het dak hermetisch afgesloten met dikke kantplanken. Er zal heus een muis zijn die zijn weg weer weet te vinden, maar we geven ze graag een uitdaging. Tenslotte het dak weer afgedekt met nieuwe 6mm underlayment platen, dampopen bouwfolie, panlatten en oude holle pannen en het kan er hopelijk weer 25 jaar tegen.

dak renovatie met dampopen folie en panlatten holle pannen dekken het dak is weer dicht


Treeshack hergebruikt

kinderboerderij De Kooi

Op kinderboerderij De Kooi in Rotterdam is door Leidse studenten de Treeshack weer opgebouwd. Oorspronkelijk is dit populieren houten paviljoen door studio Content ontworpen en i.s.m. stichting Treehouse gebouwd voor studenten van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Toen de verbouwing van de campus ook het laatste stukje groene buitenruimte overnam is het paviljoen afgebroken en verplaatst.

Het is ontzettend leuk te zien dat de bomen van de Treeshack zo weer een derde leven krijgen. Eerst als groenvoorziening op de campus, toen als paviljoen op diezelfde campus en nu als buitenkeuken in een biologische tuin.

Treeshack binnenkant

Zelfs de tafels van Nils Verweij zijn mee verhuist en worden gebruik in de buitenkeuken en workshopruimte

Zelfs de tafels van Nils Verweij zijn mee verhuist en worden gebruik in de buitenkeuken en workshopruimte

De boomstammen liepen al uit op de campus, maar ze leven na de verhuizing nog steeds: vol met paddestoelen

De boomstammen liepen al uit op de campus, maar ze leven na de verhuizing nog steeds: vol met paddestoelen


mobiele composthoop en restmaterialen opslag

Het strand van Belcum Beach in Breda is deze zomer slechts voor de helft aangelegd. Daarom stond studio Content vooralsnog een stukje verderop in de leegte van het oude industrieterrein. De directe omgeving werd nog niet gebruikt, behalve dan door de woekerende bramen die elke kier in het asfalt vinden. Maar daar komt nu verandering in.

proberen en aanpassen, pallet-bouw zonder te zagen

Rondom de studio wordt een workshop plein gebouwd met andere containers en een opslagplek voor verzamelde restmaterialen. De afgelopen dagen zijn we begonnen met de eerste delen. Restmateriaal bouw pur-sang, zonder zaag, slechts gewapend met twee schroeftollen, je door het materiaal laten leiden en het gebruiken in z’n oorspronkelijke vorm. Een opslag van 12m lang (een soort houten container) en een mobiele composthoop (want als het composttoilet vol is, moet het ook ergens heen).

Een schuin dak? Geen probleem met deze kant-en-klare schuine plaatmateriaal pallets


Een doorkijkje langs de nieuwe restmaterialen opslag naar het toekomstige workshop terrein.


Na het harde werk een welverdiende maaltijd, natuurlijk uit de keuken van studio Content.


Het duurt even, maar met al dat eten komt het moment altijd: een volle bak compost.


Een nieuwe verplaatsbare composthoop van pallets, met regendakje.



De nu nog lege composthoop kan gevuld worden met de toiletinhoud en groenafval.


Hout Eerlijk – een nieuwe samenwerking

Per 1 juni zal studio Content tezamen met APHoutconstructies uit Alblasserdam het concept Hout Eerlijk, moderne houtbouw in de markt gaan zetten.
In eerste instantie voor bewoners van de binnenstad van Delft, later ook in andere historische Nederlandse steden.
Meer informatie kunt u vinden op www.houteerlijk.nl


kantoor met compostverwarming

Begin 2012 heeft studio Content bekendheid verworven door het eerste Nederlandse experiment met ruimteverwarming op basis van compostering.

Voorafgaand aan het experiment is erover geschreven door Rinske Bijl in het tijdschrift Genoeg en Marcia Jansen in de Gelderlander. Over de opbouw van het verwarmingsysteem kun je meer lezen bij ‘De Tielse Composthoop‘ en over het gebruikte principe op de pagina over compostverwarming. De resultaten van het experiment in de winter van 2011/2012 worden hieronder beschreven.

40ft zeecontainer (studio Content) op de composthoop, de helft boven het maaiveld is geïsoleerd met strobalen en aarde

40ft zeecontainer (studio Content) op de composthoop, de helft boven het maaiveld is geïsoleerd met strobalen en aarde

De composthoop bestond uit 30m3 verse houtsnippers, met daarin 240m dampdichte PErt 16x2mm vloerverwarmingsslang als warmtewisselaar. De slang is geplaatst in 12 spiralen met een diameter van 0,8-1,0m in sets van 2 gecombineerd tot 6 parallelle circuits. Door de slangen werd koelvloeistof (zoals in een automotor) gepompt met een snelheid van +- 2l/minuut. Rondom is de composthoop geïsoleerd met strobalen en deels in de grond geplaatst. Op de bovenzijde stond studio Content, een 40ft stalen zeecontainer, zonder verdere isolatie.

verdeler compostverwarming

verdeler compostverwarming

Het temperatuursverloop in de compost is met de hand gemeten door steeds met een stok een gat van +- 1m diep te steken op verschillende plaatsen in de zijkant van de hoop en hierin een lange thermometer te steken. Deze meting is uiteraard zeer onnauwkeurig en geeft slechts een indicatie van de werkelijke temperatuur. Gezien het beschikbare materiaal was dit op dat moment de enige methode. Op verschillende plaatsen en op verschillende tijden gaf dit een variërend resultaat, maar over het algemeen was de temperatuur zeer constant, hieronder meer.
Preciezer kon de temperatuur gemeten worden van het water dat door de leidingen werd gepompt. Binnen in de studio was een temperatuur (en druk) meter geïnstalleerd op zowel de aanvoer- als retourleiding. Er dient in ogenschouw genomen te worden dat de stalen verdeler van de leidingen buiten niet geïsoleerd is, omdat het water zich slechts korte tijd hierin bevindt. Bovendien kon aan deze verdeler (zie foto) met de hand steeds gemakkelijk de globale temperatuur worden gevoeld.

temperatuurmeting op 3 februari 2012 in de sneeuw

temperatuurmeting op 3 februari 2012 in de sneeuw

watertemperatuur retourleiding compost

watertemperatuur retourleiding compost

De temperatuur van de compost steeg enkele dagen na de aanleg naar 38 graden Celsius, dat is gebruikelijk bij verse houtsnippers, ook in een kleine hoop wordt het al snel 40°C. In de weken na het plaatsen van de container schommelde de temperatuur tussen 38 en 40°C. Er werd toen nog geen warmte afgetapt voor de verwarming (i.v.m. het ontbreken van zonne-energie voor het aandrijven van de pomp).

studio Content - composthoop resultaten 2011-2012

Om de meetgegevens samen te vatten heb ik bovenstaand schema gemaakt, dat weliswaar de subtiele veranderingen in plaats en tijdstip van meten niet laat zien, maar wel een globaal overzicht geeft. De minimale en maximale waarden zijn zowel variaties tussen verschillende dagen, variaties tussen ochtend, middag of avond als variaties in plaats van meten in de 12 meter lange composthoop. Hieronder volgt een beschrijving in meer detail met beelden van het variërende uiterlijk van de composthoop tijdens de maanden van het experiment.

Een prachtige regenboog met midwinter geeft het startsein voor het experiment met compostverwarming

Een prachtige regenboog met midwinter geeft het startsein voor het experiment met compostverwarming

In januari 2012, drie maanden na het begin van de test is er voor het eerst warmte afgetapt uit de hoop. Dit was nog sporadisch en slechts voor korte perioden (met een losse accu). De temperatuur in de compost zakte soms tot 36°C, maar er was geen duidelijk verband te herkennen tussen het gebruiken van de warmte en de afkoeling. Ook was er geen helder verband met de buitentemperatuur. De temperatuurschommelingen in de compost leken nogal willekeurig, dit kan echter te maken hebben gehad met de weinige metingen. Het verschil op verschillende plekken was doorgaans groter dan tussen verschillende dagen en of al dan niet de warmtepomp draaide.

De winterse kou in februari levert behalve goede omgevingsfactoren voor de test ook mooie plaatjes op

De winterse kou in februari levert behalve goede omgevingsfactoren voor de test ook mooie plaatjes op

De buitentemperatuur zakte in februari tot onder het vriespunt en zelfs enkele dagen tot -18°C in de nacht. De micro-organismen in de compost leken hier weinig last van te ondervinden; op sommige dagen zakte de temperatuur tot 34°C, maar soms was de temperatuur tegelijkertijd op andere plekken in de hoop nog steeds 40°C. Ook direct ’s morgens of bij het vallen van de nacht bleef de temperatuur in de compost vaak 38-40°C als dat in de middag ook zo was op dezelfde plek.

krokussen nabij de rand van de container tonen de constante warmte die vrij komt uit de compost

krokussen nabij de rand van de container tonen de constante warmte die vrij komt uit de compost

Van februari tot en met mei heeft de pomp nagenoeg constant gedraaid (dag én nacht). Er zat enige fluctuatie in de retourtemperatuur van het ‘koelwater’, maar doorgaans lag de temperatuur rond de 26°C. Het water werd in de container rondgepompt door eveneens 240m vloerverwarmingslang, daar verdeeld in 4 paralelle circuits. De binnentemperatuur in de container varieerde sterk door de variatie in buitentemperatuur, waardoor de aanvoertemperatuur van het water naar de compost eveneens varieerde tussen 10 en 20°C. Doorgaans was de ‘vloerverwarming’ in staat om de luchttemperatuur in de container tot +- 10° warmer dan de buitentemperatuur te verwarmen. Een goede voorverwarming, maar als enige systeem niet afdoende op winterse dagen en zeker niet betrouwbaar of regelbaar.

op 23 maart 2012 gaf de compostthermometer 40°C aan, op andere dagen meestal 38°C

op 23 maart 2012 gaf de compostthermometer 40°C aan, op andere dagen meestal 38°C

In maart bleef de temperatuurvariatie in de compost vergelijkbaar met februari, ondanks (of dankzij?) een (veel) hogere buitentemperatuur; ook ’s nachts weer steevast boven het vriespunt. Maxima van 40°C heb ik slechts sporadisch gemeten, meestal was de temperatuur in de compost rond 38°C en plaatselijk soms slechts 34°C.

Begin april zijn er naast voorjaarsbloemen ook voorbereidingen getroffen voor een kleine groentetuin op de composthoop

Begin april zijn er naast voorjaarsbloemen ook voorbereidingen getroffen voor een kleine groentetuin op de composthoop

Half april begon de composttemperatuur voor het eerst drastisch te dalen; soms tot slechts 20°C bij een vergelijkbare buitentemperatuur. Gek genoeg was deze daling niet direct merkbaar in de retourtemperatuur van het rondgepompte water, blijkbaar produceerde de compost in het midden nog behoorlijk veel warmte toen de randen al afkoelden. Een ander opvallend verschijnsel waren voor het eerst plaatselijke metingen boven 40°C, tot 44°C en een enkele keer 46°C. Het zou kunnen dat de compostering op sommige plaatsen inmiddels een meer ideale samenstelling van voedsel en micro-oraganismen had bereikt, maar het blijft giswerk om hier met zekerheid iets over vast te stellen.

In mei begon de zon z'n werk te doen en werden de eerste bladgewassen zoals melde en rode zuring oogstrijp

In mei begon de zon z’n werk te doen en werden de eerste bladgewassen zoals melde en rode zuring oogstrijp

Zelfs in mei, zes maanden na de opbouw, was de compost nog plaatselijk 38°C en kon er een constante stroom water van 20°C of warmer uit worden getapt. Na het verwijderen van de container en het afbreken van de composthoop op sommige plaatsen nog flink warmte geproduceerd te worden. Ook was direct zichtbaar dat op veel plaatsen de compostering niet volledig was verlopen en op maar weinig plekken de houtsnippers waren veranderd in een fijne mulch. Ik vermoed dat dit afhankelijk is van de variatie in samenstelling (koostof- en stikstofhoudend materiaal), de vochtigheid en de zuurstoftoevoer.

 

De composthoop na het verwijderen van de studio; een platte zachte massa met de geur en het uiterlijk van ruwe bosgrond

De composthoop na het verwijderen van de studio; een platte zachte massa met de geur en het uiterlijk van ruwe bosgrond

Concluderend kan ik bevestigen dat een composthoop van 30m3 gedurende 6 maanden warmte kan leveren die overdraagbaar is middels een warmtewisselaar en een substantiële bijdrage kan hebben aan de ruimteverwarming van een kleine ruimte. Het vergt nog veel verbeteringen om optimaal van de beschikbare energie gebruik te maken en tegelijkertijd een goede compost te bekomen.

De open composthoop ruim een maand na verwijderen van de container, met rijke begroeiing begin juli

De open composthoop ruim een maand na verwijderen van de container, met rijke begroeiing begin juli

Verbeteringen die ik zou voorstellen voor een volgend test-project:

  • betere samenstelling (verhouding koolstof en stikstof) van het te composteren materiaal
  • meer en regelbare zuurstoftoevoer
  • vochtgehalte meter en regelbare watertoevoer
  • vaste en preciezere meetapparatuur voor constante metingen op meerdere vaste plaatsen
  • doorstroommeter (l/minuut) in de aanvoer/retour leiding met continu temperatuurmeting

 


De Tielse composthoop

Zoals al geschreven werd op de voorpagina van de Gelderlander editie Rivierenland van 28 september 2011, zou er op landgoed Thedinghsweert in Tiel een composthoop gebouwd worden waar het verplaatsbare kantoor bovenop kan staan. In totaal is er drie zaterdagen met veel enthousiaste bewoners en een zondag met familie gewerkt aan een prachtige warme hoop houtsnipper compost, gereed voor de container.

5 november 2011 – landdag Thedinghsweert
De basis voor de composthoop is gelegd tijdens de nationale landwerkdag op zaterdag 5 november. In de eerste plaats is de composthoop bedoeld om een groot deel van het snoeiafval van het landgoed te verwerken tot iets nuttigs. Maar al dat hout moet natuurlijk nog wel gesnoeid worden. Met man en macht is de hele dag lang gewerkt tot we gezamenlijk met zo’n 60 mensen konden aanschuiven voor een heerlijke avondmaaltijd.
Een deel van de takken (dik, recht en zonder zijtakken) kon gebruikt worden voor het beschoeien van de sloten rondom het landgoed. De dunne twijgjes werden opgebost en als vulling gebruikt voor de beschoeiing. Het grootste deel van het snoeihout, met name uit de houtwal die al jaren niet was bijgewerkt, is moeilijk te gebruiken voor iets nuttigs. Deze takken zijn in grote bossen op nog grotere hopen gelegd nabij de plek waar de composthoop moest komen. Op de foto’s is goed zichtbaar om hoeveel hout het gaat.

12 en 19 november 2011 – snipperen
In twee zaterdagen is al het snoeihout met behulp van een grote snippermachine verwerkt tot een mengsel van kleine en grote stukjes. Beide dagen hebben we met een groep van rond de vijf personen de takken aangesleept en gevoerd aan de graaiende kiezen van de versnipperaar. Met foto’s is de indrukwekkende kracht van de machine moeilijk uit te drukken, daarom hieronder twee filmpjes van de verschillende snipper dagen. Zonder moeite worden bomen tot een doorsnede van 20 centimeter inclusief zijtakken in 30 seconden verwerkt tot snippertjes van 10-20mm. In totaal is op beide dagen ruim 24m3 snippers geproduceerd van naar schatting 120m3 opgestapeld snoeihout, dus ongeveer in een verhouding 1:5.

Op de ochtend van de eerste snipperdag is door de graafmachine, die toch bezig was om de sloten rondom het landgoed schoon te maken, ook een lange sleuf van 12x2m en ongeveer een halve meter diep gegraven. Na de eerste dag kon het gehele gat gevuld worden met verse snippers. Al na een paar dagen begon de bak te stomen door de warmte die binnenin ontstond. De vele suikers en het hoge vochtgehalte van het verse snoeihout vormen een ideale voedingsbron voor alle micro-organismen. Tijdens de tweede snipperdag heb ik een klein gat gegraven in de snippers van de vorige week, de stoom dampte warm in m’n gezicht en het hout was al helemaal grijs uitgeslagen door de schimmels die erin groeiden. Een flinke greep snippers in m’n blote handen voelde zo warm dat ik het haast niet kon vasthouden. Helaas had ik geen thermometer voorhanden om preciezere resultaten te kunnen geven.

Op de tweede zaterdag hebben we ook de koemest uit de potstal op het landgoed verwijderd en gemengde met de houtsnippers van die dag. Ongeveer 6m3 mest en 12m3 snippers geeft een verhouding van 1:2, tezamen met alle snippers ongeveer 1:4. De mest bestond uit stro dat de afgelopen maanden op de vloer van de stal gelegen heeft met de gedroogde uitwerpselen van drie koeien.
Van dichtbij zien houtsnippers er allemaal anders uit, afhankelijk van de houtsoort, de hardheid en het formaat van de snippers. De geur is heerlijk en het is werkelijk genieten om te werken met dit natuurlijke materiaal, het is bijna zonde om het straks in te pakken en onder de studio te verbergen. Om een indruk te geven van het type snippers dat gebruikt is voor deze composthoop, heb ik hieronder een aantal foto’s geplaatst van de verschillende soorten op mijn hand voor een idee van de grootte.


20 november 2011 – slangen leggen
Om later de warmte van de compost (die nu al goed voelbaar was) te kunnen gebruiken hebben we slangen in de hoop aangebracht. Een gezellig zondagmiddag uitje met de familie gaf mij de hulp om vlot de helft van een rol met een halve kilometer slang tussen de snippers te stoppen. Ondanks het frisse herfstweer gingen de jassen en truien al snel uit, want werkend bovenop een berg met stomende compost krijg je het erg warm. Door de dichte mist in de omgeving kreeg je haast het gevoel dat de warme stoom rondom ons bleef hangen. Het was een heel bijzondere ervaring, zeker ook door het gemoedelijke teamwork met het gezin.

De slang is 16x2mm vloerverwarmingsbuis van Polyethyleen (pe-rt) dat bestand is tegen hoge temperaturen en chemische stoffen, bovendien is de buis diffusiedicht, wat betekend dat er geen zuurstof in het stromende water terecht kan komen. Door de slang in spiralen van onder naar boven te leggen, wordt voor een optimale warmteoverdracht gezorgd. Er liggen zes circuits van 40 meter slang in steeds twee spiralen door de compost, dus in totaal 12 spiralen. Elke spiraal heeft een doorsnede van ongeveer 0,8-1,0m en windingen elke 0,2m hoogte. Afhankelijk van de hoeveelheid slang die nodig was om naar het aansluitpunt in het midden van de composthoop te gaan, zijn er 5 of 6 windingen per spiraal gemaakt. Omdat de slang van zichzelf in een spiraal blijft zitten is er gekozen voor deze layout, hiermee wordt niet geheel gelijkmatig alle compost bereikt, maar de meeste warmte bevindt zich in het midden van de hoop. Het zou de moeite waard zijn om elk jaar bij een nieuwe composthoop een andere layout te testen.

Rondom de bak met houtsnippers hebben we een rand van 28 strobalen (1,2×0,4×0,6m) gezet, als voorbereiding op het toevoegen van de overige snippers. Deze strobalen zorgen deels dat de compost enigszins in model blijft door aan de buitenkant een aarden wal aan te brengen, maar voornamelijk isoleren ze het deel van de hoop dat boven de grond uit steekt, zodat de warmte minder makkelijk ontsnapt. Omdat de spiralen in de volledige hoogte van de composthoop gelegd zijn, hebben we kleine hopen snippers gemaakt op het maaiveld niveau waar de slang omheen ligt. In de week na het aanbrengen van de slang is de bak verder afgevuld met het tweede deel van de snippers, gemengd met de koemest. Tegelijkertijd is rondom een helling gemaakt van de aarde die uit het gat in de grond gekomen was. Hierdoor wordt de compost op z’n plek gehouden en vrijwel geheel aan het zicht onttrokken. Als straks de studio erop staat is en niets meer van te zien, maar des te meer te voelen.